Giải pháp và tổ chức thực hiện phương pháp lồng ghép kể chuyện lịch sử
“Nâng cao hứng thú học tập môn lịch sử bằng phương pháp lồng ghép kể chuyện lịch sử”
3.1. Những nguyên tắc cần tuân thủ trong sử dụng câu chuyện, giai thoại lịch sử trong dạy học lịch sử
Để sử dụng các câu chuyện, các giai thoại lịch sử trong dạy học lịch sử 1 cách hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh, đỏi hỏi giáo viên phải tuân thủ 1 một số nguyên tắc sau:
– Nguyên tắc đảm bảo tính cơ bản, khoa học.
– Có nhiều giai thoại, nhiều câu chuyện lịch sử nhưng điều quan trọng là giáo viên phải xác định đúng những câu chuyện có liên quan đến các sự kiện mà bài học cần đáp ứng.
– Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức.
Nội dung câu chuyện đưa vào dạy học phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi, hoàn cảnh và trình độ nhận thức của học sinh. Ngôn ngữ phải trong sáng, sễ hiểu, biểu cảm….
– Nguyên tắc phát huy tính tích cực của học sinh.
Giáo viên cần phải lựa chọn các câu chuyện lịch sử cho phù hợp với những kiến thức sự kiện lịch sử cơ bản, phục vụ cho bài học để từ đó học sinh hiểu sâu sắc bài học, kích thích sự ham học, khơi dậy nội lực của mình. Giáo viên sử dụng phương pháp kể chuyện không đơn thuần là để minh hoạ mà còn để cụ thể hoá kiến thức, tái hiện nội dung kiến thức để tạo biểu tượng lịch sử, rút ra bài học lịch sử.
3.2. Một số phương pháp lồng ghép kể chuyện trong dạy học lịch sử ở Trường THPT
3.2.1. Một số phương pháp lồng ghép kể chuyện lịch sử trong bài nội khoá
* Thứ nhất: sử dụng các câu chuyện, các giai thoại lịch sử để tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử.
Đi cùng với các sự kiện lịch sử thường gắn với 1 nhân vật lịch sử cụ thể. Những anh hùng dân tộc như Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Huệ, Nguyễn Tri Phương, Tôn Thất Thuyết, Phan Đình Phùng… và đặc biệt là Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh. Những nhân vật này có vai trò rất lớn với lịch sử dân tộc do vậy trong dạy học giáo viên không thể lướt qua, bỏ qua mà phải khắc hoạ, tạo biểu tượng về các nhân vật đó, sử dụng phương pháp kể chuyện có tác dụng tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử một cách sinh động, đậm nét từ đó giáo dục học sinh kính trọng, noi gương các anh hùng dân tộc.
Giáo viên có thể kể chuyên kết hợp với tranh ảnh để tạo biểu tượng. Trong bài nội khoá do thời gian có hạn giáo viên tạo biểu tượng về những nét chính, tiêu biểu đủ để khắc hoạ nên nhân vật đó. Ví dụ giáo viên tạo biểu tượng về Tôn Thất Thuyết.
“Tôn Thất Thuyết sinh ngày 29/3/1839 tại thôn Phú Mộng xã Luân Long nay thuộc thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế. Ông chủ trương loại bỏ tất cả những ông vua và bọn quan lại có tư tưởng thân Pháp, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho cuộc kháng chiến trong triều đình mà ông dự đoán sẽ bùng nổ. Triều thần, người nào chủ hoà đều bị coi là kẻ thù chung của nước Nam và thù riêng của Tôn Thất Thuyết. Tôn Thất Thuyết là 1 tử tù của nước Pháp. Nhưng đối với người Pháp chỉ có oán với trọng mà không có khinh”.
* Thứ hai: Sử dụng các giai thoại lịch sử để giải thích từ đó rút ra bản chất một sự kiện, một hiện tượng lịch sử.
Để cho học sinh nắm được bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử tức là trả lời được câu hỏi vì sao thì giáo viên sử dụng các mẩu chuyện, các giai thoại lịch sử rồi từ đó nêu tình huống có vấn đề.
Ví dụ: Bài 20- lịch sử lớp 10: “ Xây dựng và phát triển văn hoá dân tộc trong các thế kỷ X- XV”. Để học sinh hiểu được vì sao thời Lý phật giáo được coi là quốc giáo. Giáo viên kể câu chuyện sau:
“ Lý Công Uẩn người làng Cổ Pháp ( Từ sơn- Bắc Ninh) sinh năm Giáp Tuất ( 974), là con nuôi của thiền sư Lý Khánh Văn từ năm 3 tuổi và truyền thuyết vẫn cho rằng ông là con ruột của Vạn Hạnh, anh ruột Khánh Văn.
Cũng theo truyền thuyết bố Lý Công Uẩn nhà nghèo đi làm ruộng ở chùa Tiên Sơn (An Phong, Bắc Ninh) phải lòng một tiểu nữ rồi làm nàng có thai,bị nhà sư đuổi đi nơi khác.
Hai vợi chồng đi đến rừng Báng, dừng lại nghỉ. Người chồng khát nước đến chỗ giếng nước giữa rừng uống chẳng may xảy chân ngã chết đuối. Vợ chờ lâu không thấy đến xem thì đất đã đùn lấp giếng. Người phụ nữ xin vào ngủ nhờ ờ Chùa Ứng Tầm gần đấy. Sư trụ trì chùa Ứng Tâm đêm trước nằm mơ thấy Long thần về báo mọng rằng “Ngày mai dọn chùa cho sạch có Hoàng đế đến”. Tỉnh dậy nhà sư sai chú Tiểu quét dọn chùa sạch sẽ. Khi đó chỉ có người đàn bà mang thai đến. Đêm đấy bỗng nhà chúa phát sáng, hương thơm toả ra ngào ngạt, sư trụ trì dạy xem thì người đàn bà đã sinh được 1 cậu con trai, 2 bàn tay có 4 chữ “Sơn hà xã tắc”. Sau đó trời bỗng nổi trận mưa to, gió lớn, người mẹ saukhi sinh chú bé thì chết và chú bé được nhà chùa nuôi nấng, khi chú bé được 8, 9 tuổi được theo học sư Vạn Hạnh ở Chùa Tiên Sơn. Chú bé đó là Lý Công Uẩn.
Vốn thông minh bẩm sinh, lại được nhập thân văn hoá ở 1 đất vùng văn minh, văn hiến, lại được sự dậy dỗ của vị cao tăng xuất chúng, Lý Công Uẩn thực sự là người con ưu tú của dân tộc. Ông đã cùng Triều Lý làm rạng danh nước Đại Việt.
Tóm lại trên đây là một số phương pháp lồng ghép kể chuyện lịch sử trong dạy học lịch sử chúng tôi đưa ra nhằm tạo hứng thú cho học sinh, nâng cao hiệu quả bài học, truyền đạt kiến thức mới. Trong quá trình vận dụng đòi hỏi giáo viên phải có sự sáng tạo, linh hoạt trên cơ sở khoa học và điều kiện cụ thể của từng lớp học, tiết học….
3.2.2. Phương pháp sử dụng các câu chuyện lịch sử, các giai thoại lịch sử trong bài ngoại khoá
Trong bài ngoại khóa môn lịch sử, giáo viên có thể tổ chức một buổi tham quan học tập ở bảo tàng lịch sử đối với học sinh ở các trung tâm thành phố. Đối với học sinh trường THPT Bá Thước, do điều kiện về kinh tế, về địa lý gặp nhiều khó khăn, giáo viên có thể tổ chức một bài ngoại khóa với hình thức kể chuyện lịch sử.
Kể chuyện lịch sử là một hình thức ngoại khóa hấp dẫn, dễ làm và có hiệu quả giáo dục cao.
Kể chuyện lịch sử không phải là thông báo khô khan, kể chuyện lịch sử phải đưa người nghe sống lại quá khứ, như đang được chứng kiến tận mắt. Để làm được điều này trước hết học sinh phải chuẩn bị kỹ càng, phải đọc thuộc truyện, kể không những khúc chiết, rõ ràng tái hiện lại được nội dung sự kiện lịch sử mà còn cuốn hút, hấp dẫn người nghe.
Có nhiều cuốn sách trong đó có nhiều câu chuyện lịch sử liên quan đến các bài học. Đó là các tác phẩm “Những mẩu chuyện lịch sử thế giới, viết về các nhân vận lịch sử, các công trình văn hoá nổi tiếng thế giới như công trình vườn treo Ba-Bi-lon, cung A phòng, khu lăng mộ Tần Thuỷ Hoàng.
Hoặc tác phẩm “Những mẩu chuyện về cuộc đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh” qua tác phẩm này học sinh có thể kể chuyện về Bác. Đặc biệt hiện nay đang phát động phong trào kể chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
Ví dụ: Kể chuyện về những năm bôn ba của Nguyễn Ái Quốc trong thời gian Người ở Anh (1913).
“Vào khoản 1 năm trước đại chiến, một hôm tôi gặp ở phòng chùi thìa, nĩa một người Á Đông trẻ tuổi. Tôi không để ý đến anh ấy vì tôi tưởng anh ấy là người Trung Quốc. đến ngày thứ 3, chính anh ấy đến nói chuyện với tôi bằng tiếng ViệtNam. Cố nhiên tôi rất sung sướng được gặp đồng hương. Từ ngày ấy chúng tôi trở nên đôi bạn thân.
– Ai đưa anh đến đây, đến nước Anh? Tôi hỏi anh Ba.
– Tôi đến đây một mình để học tiếng Anh.
– Hay đấy, nhưng Tiếng anh rất khó học. Đã hai năm nay tôi ở thành phố này mà không biết hơn, ngoài 2 chữ Yes và No (vâng và không).
– Phải học chứ. Chúng ta sẽ cùng học.
– Trước khi đến đây anh làm gì ở đâu?
– Hôm thứ nhất tôi nhận việc cào tuyết. trong một trường học. Một công việc rất nặng nhọc. Mình mẩy tôi đẫm mồ hôi mà chân tay thì rét cứng và cuốc được tuyết cũng rất khó khăn vì trơn. Sau 8h làm công việc này, tôi mệt lử và đói bụng. Tôi đành phải bỏ việc. ông Hiệu trưởng là một người tốt, ông ấy trả cho tôi cả ngày làm việc 6 đồng và vừa nói, vừa cười “Chính thế, công việc này quá sức anh”.
Hai ngày sau tôi tìm được một việc khác lần này thì phải đốt lò. Từ 5h sáng, một người nữa với tôi chui xuống hầm để nhóm lửa suốt ngày chúng tôi đổ than, thay than trong lò. Ở đây thật đáng sợ, luôn luôn ở trong tình trạng tranh tối tranh sáng. Tôi không biết người ta đang làm gì ở tầng trên, vì không bao giờ tôi lên đấy. Trong hầm hết sức nóng, ngoài trời hết sức rét, và không có đủ quần áo để mặc tôi bị cảm. Vì vậy tôi nghỉ việc luôn 2 tuần lễ. Với số tiền để dành, tôi trả tiền phòng, tiền bơ và bánh mì và 6 bài học chữ Anh. Khi chỉ còn 6 hào nữa, tôi đến sở tìm việc ở Sô hô, và người ta đưa tôi đến đây.
Công việc từ 8h đến 12h và chiều từ 5h đến 10h. Hằng ngày, buổi sáng sớm và buổi chiều anh Ba ngồi trong vườn hoa Hay- đơ, tay cầm một quyển sách và một cái bút chì. Hằng tuần vào ngày nghỉ anh đi học Tiếng Anh với 1 giáo sư người Ý…”
Để kể chuyện hấp dẫn, học sinh phải biết đưa những câu biểu lộ sặc thái tình cảm của mình vào thì câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn.
