KỸ NĂNG SỐNG – Phần 21: Sự hình thành thế giới quan
Lứa tuổi đầu thanh niên là lứa tuổi quyết định của sự hình thành thế giới quan. Cơ sở của thế giới quan hình thành sớm hơn nhiều. Thế giới quan được bắt đầu từ sự lĩnh hội thực tế những thói quen đạo đức, những tâm thế, những thiện cảm và ác cảm xác định mà về sau sẽ được ý thức và được kết lại thành hình thức mới của những chuẩn mực và nguyên tắc nhất định của hành vi. Ngoài ra, những thay đổi trong vị thế xã hội, trình độ phát triển của tư duy lý luận và hơn nữa một khối lượng tri thức lớn mang tính phương pháp luận về các quy luật của tự nhiên, xã hội mà thanh niên tiếp thu được trong nhà trường đã giúp họ thấy được các mối liên hệ quan hệ giữa các tri thức khác nhau, giữa các thành phần của thế giới. Đối với thanh niên, biểu tượng chung về thế giới có một ý nghĩa nhân cách rất rộng, nó gắn liền với nhu cầu tìm kiếm một chỗ đứng cho riêng mình trong xã hội, tìm kiếm một hướng đi, một nghề nghiệp, một dự định cho cuộc sống của họ. Hơn nữa vào giai đoạn phát triển tương đối cao, khi cá nhân có những tri thức nhất định thì ở nhân cách mới nảy sinh nhu cầu đưa những nguyên tắc này vào một hệ thống toàn vẹn xác định. Sự biến chuyển này cho phép cá nhân không những chỉ hiểu thế giới xung quanh mà còn đánh giá được thế giới, xác định được thái độ của mình đối với thế giới ấy.
Thế giới quan là hệ thống những quan điểm về tự nhiên, về xã hội, về những nguyên tắc và quy tắc cư xử, định hướng giá trị của con người…
Để chuẩn bị bước vào đời, thanh niên thường trăn trở với các câu hỏi về ý nghĩa và mục đích cuộc sống, về cách xây dựng một kế hoạch sống có hiệu quả, về việc lựa chọn nghề nghiệp cho phù hợp và có ý nghĩa… Để giải đáp các câu hỏi này, khả năng nhận thức, đánh giá cũng như khả năng thực tiễn của mỗi cá nhân rất khác nhau, thể hiện đặc biệt rõ khoảng cách giữa sự phát triển tự phát và sự phát triển có hướng dẫn của giáo dục với nghĩa rộng của khái niệm này. Ở nước ta hiện nay, khi mà các giá trị xã hội có nhiều biến động, không ít thanh niên chưa xác định được ý nghĩa của cuộc sống, không có định hướng nghề nghiệp rõ nét và do đó cũng không thể lập được cho bản thân một kế hoạch đường đời cụ thể. Hiện tượng này tồn tại không phải đơn thuần do trình độ phát triển tâm lý ở lứa tuổi thành niên chưa chín muồi, mà quan trọng hơn là do những khiếm khuyết trong giáo dục ở nhà trường, gia đình và trong xã hội (thông qua các ấn phẩm sách báo, văn hóa, nghệ thuật…). Sự hướng dẫn, giảng giải, giúp đỡ bằng các biện pháp cụ thể để giúp thanh niên đạt đến “miền phát triển gần” (L.S. Vygotsky) là điều quan trọng để hình thành thế giới quan đúng đắn cho thanh niên học sinh.
Một trong các khía cạnh quan trọng của quá trình hình thành thế giới quan ở lứa tuổi thanh niên là trình độ phát triển ý thức đạo đức. Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy rằng thế giới quan về lĩnh vực đạo đức bắt đầu hình thành ở con người từ tuổi thiếu niên. Các em thiếu niên biết đánh giá phân loại hành vi của bản thân và của người khác theo các phạm trù đạo đức khác nhau và có khả năng đưa ra những chính kiến tương đối khái quát của riêng mình về các vấn đề đạo đức… Song sang tuổi thanh niên ý thức đạo đức đã phát triển lên một bậc cao hơn cả về mặt nhận thức tình cảm và hành vi. Về mặt nhận thức thanh thiên không chỉ có khả năng giải thích một cách rõ ràng các khái niệm đạo đức, quy chúng vào một hệ thống nhất định, thể hiện một trình độ khát quát cao hơn mà ở họ còn xuất hiện một cách có ý thức nhu cầu xây dựng các chính kiến đạo đức của riêng mình về các vấn đề mà cuộc sống đặt ra. Ở khía cạnh tình cảm, các chuẩn mực đạo đức đã có được những ý nghĩa riêng tư đối với thanh niên, nhờ đó các hành vi tương ứng với các chuẩn mực đạo đức nhất định có thể khơi dậy ở họ những xúc cảm đặc biệt. Nói cách khác, ở lứa tuổi thanh niên, niềm tin, đạo đức đã bắt đầu hình thành. Sự hình thành niềm tin đạo đức biến thanh niên từ chỗ là người chấp nhận, phục tùng các chuẩn mực đạo đức trở thành chủ thể tích cực của chúng. Điều này thể hiện đặc biệt rõ trong việc tìm kiếm hình mẫu lý tưởng. Học sinh nhỏ tuổi tiếp nhận hình mẫu lý tưởng xuất phát từ tình cảm khâm phục một con người cụ thể và khi đó hình mẫu lý tưởng sẽ chi phối hành vi đạo đức của các em. Như vậy ở một mức độ nhất định có thể coi hình mẫu lý tưởng là nguồn gốc hình thành ý thức đạo đức của học sinh nhỏ tuổi. Tình hình này khác hẳn đối với học sinh trung học phổ thông. Các em học sinh trung học phổ thông tìm kiếm hình mẫu lý tưởng một cách có ý thức… Hình ảnh một con người cụ thể chỉ là phương tiện để các em gửi gắm những nguyên tắc, những biểu tượng đạo đức mà các em tiếp nhận.
Tuy nhiên từ lâu các nhà tâm lý học đã nhận thấy mâu thuẫn bên trong ý thức đạo đức ở lứa tuổi thanh niên. Trong các đánh giá của mình, thanh niên có thể rất cứng nhắc tuân theo các chuẩn mực đạo đức mà các em đã tiếp nhận song đồng thời lại cũng nghi ngờ về tính đúng đắn của chúng. Để lý giải điều này, có thể cho rằng lứa tuổi thanh niên vẫn là lứa tuổi mà ý thức đạo đức đang ở trong giai đoạn đầu của quá trình hình thành. Mặt khác về phương diện trí tuệ thanh niên đã hiểu được tính tương đối của các chuẩn mực. Sự nghi ngờ dẫn đến việc phải xem lại các chuẩn mực đạo đức của xã hội và thể hiện trong thao tác tìm kiếm, nghiên cứu, học hỏi tiếp thu…
Như vậy, sự hình thành thế giới quan ở đầu tuổi thanh niên được thể hiện ở các mặt sau:
- Tính tích cực nhận thức: các em phát triển hứng thú nhận thức đối với những vấn đề thuộc quy tắc chung nhất của vũ trụ, những quy luật phổ biến của tự nhiên, xã hội, và của tồn tại xã hội loài người…, từ đây các em cố gắng xây dựng quan điểm riêng của mình trong các lĩnh vực khoa học, các vấn đề xã hội, tư tưởng, chính trị, đạo đức.
- Nội dung của thế giới quan: quan tâm nhiều đến các vấn đề liên quan đến con người, vai trò của con người trong lịch sử, quan hệ giữa con người và xã hội, vấn đề ý nghĩa của cuộc sống… Các em có khuynh hướng sống một cuộc sống tích cực vì xã hội, muốn mang lại lợi ích cho người khác, quan tâm đến đời sống tinh thần hơn là lợi ích vật chất.
Tóm lại: Tuổi thanh niên là một hiện tượng tâm lý xã hội.
Cận trên của tuổi thanh niên là yếu tố sinh học (dậy thì), cận dưới có nội dung về mặt xã hội (sự trưởng thành). Đây là lứa tuổi có đời sống tâm lý rất phong phú nhưng rất phức tạp vì nó không có giới hạn rõ ràng mà nó tuỳ thuộc vào gia tốc phát triển của từng cá nhân, từng xã hội…
Đến lứa tuổi thanh niên, do sự trưởng thành về mặt thể chất (cá thể), sự trưởng thành công dân (nhân cách), sự trưởng thành trí tuệ và cả năng lực lao động nên vị trí của thanh niên đã có nhiều thay đổi so với lứa tuổi trước.
Đầu tuổi thanh niên – đây là giai đoạn hoàn thiện về thể lực. Tuy nhiên sự hoàn thiện này còn phụ thuộc vào chế độ ăn uống và luyện tập thể dục thể thao đúng đắn. Trong một số hình thức thể thao, thanh niên ở thời kì lứa tuổi này đã đạt được những thành tích tối đa. Đây là thời kì phát triển tương đối êm ả về mặt sinh lí. Thanh niên mới lớn có hình dáng người lớn và ở thể hiện bề ngoài nhiều thanh niên đã giống như người lớn. Bên cạnh đó, thanh niên có thể có một số quyền hạn và trách nhiệm giống người lớn. Nhưng trên thực tế, thanh niên vẫn chưa được coi là người lớn một cách thực sự: ở mặt này thanh niên được coi là người lớn và người lớn đòi hỏi chúng phải độc lập, phải có ý thức trách nhiệm… còn mặt khác thì lại không, mà người lớn đòi hỏi chúng phải thích ứng với thầy cô hay giáo viên nói riêng và những người lớn nói chung. Điều này tạo ra vị trí chưa ổn định của lứa tuổi này.
Để tìm được gia sư tốt nhất, phụ huynh vui lòng nhập thông tin vào ô dưới đây. Gia sư Thanh Hóa sẽ liên hệ lại.
Nếu phụ huynh cần gấp, mong phụ huynh vui lòng gọi số: 0814.369.567 hoặc ấn vào nút gọi điện trên website này mọi khung giờ thời gian chúng tôi luôn hân hạnh được phục vụ.
Lỗi: Không tìm thấy biểu mẫu liên hệ.
