KỸ NĂNG SỐNG – Phần 2: Kỹ năng sống và kỹ năng xã hội
Kỹ năng xã hội
Có nhiều quan điểm khác nhau khi nghiên cứu kỹ năng xã hội nên các định nghĩa cũng có nhiều cách khác nhau. Có quan điểm cho rằng, kỹ năng xã hội là năng lực giao tiếp, thuyết phục và tương tác với các thành viên khác trong xã hội mà không tạo ra xung đột hay bất hòa.
Kỹ năng xã hội cũng được định nghĩa là tập hợp các kỹ năng con người sử dụng để tương tác và giao tiếp với người khác. Chúng ta cần chú ý rằng mỗi người sinh ra trong những nền văn hóa khác nhau với những phong tục, tập quán khác nhau và những chuẩn mực xã hội khác nhau quyết định cách thức hành xử nào là thành công.
Như vậy ta có thể tổng kết rằng: Kỹ năng xã hội là một tập hợp các kỹ năng mà cho phép chúng ta giao tiếp, tương tác và hòa nhập, thích nghi với xã hội. Các nguyên tắc, quan hệ được tạo lập và truyền bá hoặc thay đổi thông qua quá trình tương tác bằng ngôn từ hoặc phi ngôn từ. Quá trình học các kỹ năng xã hội người ta gọi là quá trình xã hội hóa (socialization). Quá trình tương tác với các vấn đề xã hội cũng giúp con người củng cố các kỹ năng xã hội.
Những người có kỹ năng xã hội thường tạo ra được một phạm vi rộng các mối quan hệ quen biết, và họ có tài tìm ra được tiếng nói chung với hầu hết các kiểu người khác nhau trong xã hội – nói cách khác, họ có sở trường trong việc tạo ra tình trạng đồng thuận. Họ hoàn toàn có khả năng hội nhập và thích nghi tốt với những môi trường sống khác nhau.
Kỹ năng xã hội rất quan trọng và được xem là một trong các yếu tố của chỉ số thông minh cảm xúc (EQ). Theo Daniel Goleman – tác giả của cuốn “Thông minh cảm xúc” (Emotional Intelligence) thì các kỹ năng xã hội bao gồm:
- Kỹ năng gây ảnh hưởng: Vận dụng thành thạo các chiến thuật hiệu quả để thuyết phục.
- Kỹ năng giao tiếp: Lắng nghe cởi mở và tạo thông điệp thuyết phục.
- Kỹ năng quản lý xung đột: Đàm phán và giải quyết các bất đồng.
- Kỹ năng lãnh đạo: Khích lệ và dẫn dắt các cá nhân và nhóm.
- Kỹ năng khởi xướng thay đổi: Khở đầu thay đổi hoặc quản lý thay đổi.
- Kỹ năng xây dựng quan hệ: Nuôi dưỡng các mối quan hệ ràng buộc.
- Kỹ năng cộng tác và hợp tác: Làm việc với những người khác vì mục tiêu chung.
- Kỹ năng làm việc đồng đội: Tạo sự cộng hưởng sức mạnh trong đội để theo đuổi các mục tiêu tập thể.
Kỹ năng sống
Trong cuộc sống, ta thường khen hành vi của một ai đó, thí dụ: em viết chữ thật đẹp, bạn thuyết trình thật hay; cậu ấy sửa máy móc giỏi lắm… Điều này có nghĩa chúng ta đang nói về những cá nhân ấy đã biết sử dụng kiến thức học được vào thực hiện thành thục các nhiệm vụ khác nhau của cuộc sống. Với kỹ năng sống cũng vậy, nếu bạn có đầy đủ các kiến thức trong cuộc sống, thế nhưng bạn lại chưa có kỹ năng cuộc sống (bao gồm rất nhiều kỹ năng) và biết sử dụng linh hoạt các kỹ năng này thì không đảm bảo được là bạn sẽ có thể đưa ra quyết định hợp lý, giao tiếp có hiệu quả hay có mối quan hệ tốt với những người khác. Vì vậy bạn cần phải có các kỹ năng đặc biệt cho cuộc sống và được gọi là “Kỹ năng sống”.
Kỹ năng sống (life skills) là cụm từ được sử dụng rộng rãi nhằm vào mọi lứa tuổi trong mọi lĩnh vực hoạt động.
Kỹ năng sống đề cập đến mọi lĩnh vực hoạt động để chuẩn bị vào nghề, cách học ngoại ngữ, kỹ năng làm thầy cô đến tổ chức trại hè. Tuy nhiên, một số tác giả phân biệt giữa những kỹ năng để sống còn (livelihood skills, survival skills) như học chữ, học nghề, làm toán… tới bơi lội… với “kỹ năng sống” theo nghĩa mà tài liệu này đề cập – đó là năng lực tâm lý xã hội để đáp ứng và đối phó với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày, mà đặc biệt tuổi học sinh rất cần để vào đời.
Kỹ năng sống là những kỹ năng cần có cho hành vi lành mạnh, tích cực cho phép mỗi cá nhân đối mặt với những thách thức của cuộc sống hàng ngày.
Vào đầu thập kỷ 90, các tổ chức Liên Hiệp Quốc (LHQ) như WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), UNICEF (Quỹ cứu trợ Nhi đồng LHQ), UNESCO (Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa LHQ) đã chung sức xây dựng chương trình giáo dục Kỹ năng sống cho thanh thiếu niên. “Bởi lẽ những thử thách mà con em và thanh niên phải đối mặt là rất nhiều và đòi hỏi cao hơn là những kỹ năng đọc, viết, tính toán tốt nhất” (UNICEF).
Có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng tất cả đều thống nhất trên nội dung cơ bản.
Theo WHO (1993) “Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống. Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khỏe mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua các hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường xung quanh. Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huy sức khỏe theo nghĩa rộng nhất về thể chất, tinh thần và xã hội. Kỹ năng sống là khả năng thể hiện, thực thi năng lực tâm lý xã hội này. Đó là năng lực tâm lý xã hội để đáp ứng và đối phó với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày.
Theo UNICEF, giáo dục dựa trên Kỹ năng sống cơ bản là sự thay đổi trong hành vi hay một sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiến thức, thái độ, hành vi. Ngắn gọn nhất đó là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) và thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, hay tin tưởng vào giá trị nào) thành hành động (làm gì, và làm như thế nào).
Như vậy, kỹ năng sống và kỹ năng mềm không hoàn toàn là một nhưng giữa chúng có nhiều phần chung. Kỹ năng mềm là một phần nội dung cơ bản của kỹ năng sống.
Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và văn hoá Liên hiệp quốc (UNESCO), KNS gắn với 4 trụ cột của giáo dục đó là:
- Học để biết (learn to know) gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả…;
- Học để làm (learn to do) gồm các kỹ năng thực hiện công việc và làm nhiệm vụ như: kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm….;
- Học để cùng chung sống (learn to live toghether) gồm các kỹ năng xã hội như giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông;
- Học làm người (learn to be) gồm các kỹ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…
Như vậy, kỹ năng sống là tất cả những kỹ năng cần có giúp cá nhân học tập, làm việc có hiệu quả hơn, sống tốt hơn. Có hàng trăm kỹ năng sống khác nhau. Tùy theo hoàn cảnh, môi trường sống, điều kiện sống mà người ta cần dạy cho học sinh những kỹ năng thiết yếu khác nhau. Ví dụ: Học sinh ở đồng bằng sông Cửu Long cần được dạy kỹ năng bơi lội, đi xuồng, ghe… hơn là kỹ năng sử dụng các phương tiện giao thông công cộng. Các em đường phố cần được dạy kỹ năng tự bảo vệ bản thân, phòng chống xâm hại tình dục, kỹ năng từ chối (khi được mời thử ma tuý, bỏ học…)
Như vậy, kỹ năng sống bao trùm lên tất cả (bao gồm cả kỹ năng sống còn), trong đó kỹ năng cứng liên quan đến chuyên môn nghiệp vụ ngành nghề, kỹ năng mềm liên quan đến kỹ năng cá nhân và xã hội, kỹ năng xã hội chủ yếu nói đến các kỹ năng tương tác xã hội.
Để tìm được gia sư tốt nhất, phụ huynh vui lòng nhập thông tin vào ô dưới đây. Gia sư Thanh Hóa sẽ liên hệ lại.
Nếu phụ huynh cần gấp, mong phụ huynh vui lòng gọi số: 0814.369.567 hoặc ấn vào nút gọi điện trên website này mọi khung giờ thời gian chúng tôi luôn hân hạnh được phục vụ.
Lỗi: Không tìm thấy biểu mẫu liên hệ.
