KỸ NĂNG SỐNG – Phần 9: Sự thay đổi về mặt xã hội
Nguồn gốc xã hội làm nảy sinh “cảm giác là người lớn”
Ở đầu tuổi thiếu niên trẻ em chưa giống người lớn, chúng chơi đùa chạy nhảy, trực tính, hiếu động… Nhưng đằng sau bức tranh này đang ẩn náu những quá trình quan trọng để hình thành cái mới. Thiếu niên có thể trưởng thành một cách thầm lặng, trong khi nhiều mặt vẫn còn là trẻ học sinh. Quá trình hình thành tính người lớn ở những trẻ khác nhau có những biểu hiện và dấu hiệu rất khác nhau. Chính vì sự phong phú về cái mới ở nhiều lĩnh vực khác nhau trong thiếu niên so với học sinh nhỏ đã cho thấy thiếu niên bắt đầu bước vào thế giới người lớn.
Cảm giác về sự trưởng thành có thể nảy sinh do thiếu niên ý thức được và đánh giá được những tiến triển thể chất và sự phát dục mà nó cảm thấy (những tiến triển này làm cho nó trở thành người lớn một cách khách quan và cả trong biểu tượng riêng của mình), nhưng đây không phải là yếu tố quyết định.
Nguồn gốc chính làm nảy sinh “cảm giác người lớn” là yếu tố xã hội (bởi vì cảm giác này có thể xuất hiện trước cả thời kì phát dục), nó gắn liền với thế giới người lớn, với các bạn xung quanh – những người cũng tự coi mình là người lớn. Tính tự lập sớm và lòng tin của những người xung quanh làm cho đứa trẻ trở thành người lớn không chỉ trong bình diện xã hội mà cả trong bình diện chủ quan. Hơn nữa cảm giác này xuất hiện vì thiếu niên tìm thấy một số thông số giống nhau giữa mình và người lớn… Những yếu tố xã hội này được biểu hiện cụ thể:
- Gia đình: vị trí của các em bắt đầu được nâng lên, thiếu niên được gia đình xem như một thành viên tích cực, được giao cho những nhiệm vụ cụ thể (nấu cơm, trông em…). Đối với những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, trẻ có thể trở thành lao động chính trong gia đình. Trẻ ý thức được vị trí của mình và thực hiện nó một cách tích cực.
- Nhà trường: vị trí của trẻ có nhiều thay đổi thể hiện trong hoạt động học tập và vui chơi.
- Xã hội: trẻ bắt đầu được thừa nhận như một thành viên tích cực của xã hội và bản thân trẻ cũng hứng thú và tích cực tham gia vào những hoạt động xã hội.
Như vậy, vị trí của trẻ có những thay đổi, mối quan hệ của trẻ được phát triển, tầm hiểu biết xã hội được nâng cao và đây là cơ sở để phát triển tính tích cực xã hội và phát triển nhân cách, hình thành những đặc điểm mới phong phú hơn ở lứa tuổi này so với lứa tuổi trước.
Cấu thành mới của tự ý thức – tự cảm giác mình là người lớn – là đặc điểm chủ yếu của nhân cách, là trung tâm cấu trúc của nhân cách, vì nó biểu thị lập trường sống mới của thiếu niên đối với mọi hành vi và đối với thế giới. Sự thay đổi này quyết định phương hướng đặc biệt và nội dung hệ thống những nguyện vọng, những rung động và những phản ứng xúc động mới cũng như tính tích cực xã hội của thiếu niên. Tính tích cực xã hội đặc biệt của thiếu niên biểu hiện ở chỗ các em rất nhạy bén đối với việc lĩnh hội những chuẩn mực, những giá trị và những phương thức hành vi trong thế giới người lớn và trong những quan hệ của họ.
Những biểu hiện “cảm giác là người lớn” ở tuổi thiếu niên
Cải tổ tâm lý đặc trưng ở lứa tuổi này là ở trẻ hình thành “cảm giác là người lớn” và trong nhiều hành vi nhân cách của trẻ đã thể hiện “tính người lớn” ấy. Song ở giai đoạn này ở trẻ vẫn tồn tại hai đặc tính: “tính trẻ học sinh” và “tính người lớn”. Điều này phụ thuộc vào điều kiện và hoàn cảnh sống. Trong hoàn cảnh sống của trẻ có hai vấn đề cùng tồn tại:
- Những yếu tố kìm hãm sự phát triển tính người lớn: trẻ bận tâm vào việc học, phần lớn các em không có những nghĩa vụ thường xuyên và nghiêm túc khác, trẻ không phải quan tâm lo lắng điều gì, thầy cô chăm sóc trẻ về mọi mặt.
- Những yếu tố thúc đẩy tính người lớn: nguồn thông tin rộng rãi và phong phú, thầy cô quá bận rộn nên học sinh tự lập sớm, trẻ thực hiện một số hoạt động xã hội trong nhà trường… cùng với sự phát triển gia tốc về thể lực.
Tất cả những điều này tạo ra sự khác nhau rất lớn về những điều kiện quyết định sự phát triển “cảm giác người lớn„ và do đó quyết định những biểu hiện muôn hình muôn vẻ cũng như những khác biệt căn bản trong sự phát triển những khía cạnh này hay khía cạnh khác của tính người lớn. Chính vì vậy, tính người lớn ở trẻ vị thành niên được biểu hiện như thế nào phụ thuộc vào hình tượng mà trẻ định hướng vào. Tuy nhiên, trong những biểu hiện tính “người lớn” này vẫn có những dấu ấn của tính “trẻ học sinh” rõ nét. Chẳng hạn, về lĩnh vực tri thức cũng có những biểu hiện rất khác nhau của tính “người lớn”. Đối với một số em ham học thì sách và kiến thức là cái chủ yếu trong cuộc sống, còn về nhiều mặt khác thì em ấy vẫn là “trẻ học sinh”. Một số em khác cũng hứng thú với “tri thức” có được từ lớp học, và ở nhà em đọc những bài báo về điện tử và ham thích kĩ thuật vô tuyến. Một số em ở lớp thì không học hành gì cả, các em này luôn bận bịu về vấn đề mốt và coi việc giao tiếp với bạn bè về ý nghĩa cuộc sống là quan trọng hơn hết. Một số khác đặc biệt không biểu hiện tính “người lớn” ra ngoài song em đó cố gắng giáo dục cho mình phẩm chất của tính dũng cảm, còn trong quan hệ với các bạn gái thì lại cư xử như đứa trẻ học sinh – giật tóc, giật khăn của bạn…
Trong cả 3 trường hợp trên, trẻ đều muốn thể hiện tính người lớn, nhưng sự phát triển tính người lớn lại diễn ra khác nhau và vì vậy đã hình thành những giá trị cuộc sống có nội dung khác nhau.
Tóm lại có những mức độ biểu hiện “cảm giác là người lớn” như sau:
- Mức độ đầu tiên và dễ nhất của biểu hiện “cảm giác là người lớn„ được thể hiện ở vẻ bên ngoài. Đó là vẻ mặt, hành vi cử chỉ, cách ăn mặc, đầu tóc… Các em trai định hướng trở thành một người đàn ông đích thực (ý chí, nghị lực, dũng cảm, thích những phim phiêu lưu mạo hiểm…). Rất cần thiết để những phẩm chất mà trẻ hướng tới chứa đựng nội dung đạo đức.
- Trẻ định hướng đến người lớn như là những người nắm vững kĩ năng kĩ xảo, như là một hình tượng: thầy cô, thầy cô giáo… Những tấm gương tiêu biểu thường có ở trong các gia đình mà mọi thành viên đều bình đẳng và luôn quan tâm đến nhau. Trong những trường hợp này, trẻ sống theo chuẩn mực của người lớn.
- Yếu tố đầu tiên của sự phát triển nhân cách thiếu niên là tính tích cực xã hội mạnh mẽ của bản thân các em nhằm lĩnh hội những mẫu mực và giá trị nhất định, nhằm xây dựng những quan hệ thoả đáng với người lớn, bạn bè và cuối cùng là nhằm vào bản thân (thiết kế nhân cách của mình, thiết kế tương lai của mình…).
- Ở trẻ xuất hiện ý tưởng tương lai cuộc sống, phấn đấu có một nghề nghiệp nhất định. Những trẻ này có định hướng cuộc sống rõ ràng và nó tự làm việc rất nhiều.
- Mức độ cao nhất là những nhận thức của trẻ trở thành giá trị của cuộc sống.
Để tìm được gia sư tốt nhất, phụ huynh vui lòng nhập thông tin vào ô dưới đây. Gia sư Thanh Hóa sẽ liên hệ lại.
Nếu phụ huynh cần gấp, mong phụ huynh vui lòng gọi số: 0814.369.567 hoặc ấn vào nút gọi điện trên website này mọi khung giờ thời gian chúng tôi luôn hân hạnh được phục vụ.
Lỗi: Không tìm thấy biểu mẫu liên hệ.
