1. Kĩ năng tự nhận thức

Kĩ năng tự nhận thức giúp hiểu rõ về bản thân mình: đặc điểm, tính cách, thói quen, thái độ, ý kiến, cách suy nghĩ, cảm xúc, nhu cầu của chính mình các mối quan hệ xã hội cũng như những đặc điểm tích cực và hạn chế của bản thân. Tự nhận thức là cơ sở rất quan trọng giúp cho việc giáo dục hiệu quả và có tinh thần trách nhiệm đối với người khác.

Tự nhận thức cũng liên quan đến kĩ năng xác định giá trị, tức là thái độ, niềm tin của bản thân và điều mình cho là quan trọng hay cần thiết. Nhận thức rõ về bản thân giúp cá nhân thể hiện sự tự tin và tính kiên định để có thể giải quyết vấn đề ra quyết định hiệu quả. Tự nhận thức giúp bản thân nhận ra những mục tiêu phấn đấu phù hợp với thực tế.

Mỗi con người cần nhận thức và hiểu rõ bản thân, những tiềm năng, tình cảm, cảm xúc, cũng như vị trí của mình trong cuộc sống, mặt mạnh và mặt yếu. Đồng thời các em phải hiểu về các nguy cơ và các yếu tố thức đẩy làm tăng nguy cơ cũng như hiểu về các yếu tố mang tính bảo vệ

Đối với học sinh, kĩ năng này nhằm giúp các em biết nhận thức và thể hiện được bản thân, đồng thời có thể đánh giá được mặt tốt, mặt chưa tốt của bản thân.

2. Kĩ năng xác định giá trị

Giá trị là thái độ niềm tin, chính kiến và cách suy nghĩ của bản thân mình và điều mà mình cho là quan trọng. Trong đó, có cả những suy nghĩ chủ quan, thành kiến của bản thân. Xác định giá trị là hiểu rõ những thái độ, niềm tin, cách suy nghĩ đó. Xác định giá trị cũng khắc phục thái độ phân biệt đối xử

Cần lưu ý rằng mỗi người xuất thân từ những hoàn cách khác nhau, được giáo dục khác nhau và có kinh nghiệm sống khác nhau cho nên những suy nghĩ và thái độ khác nhau. Điều này sẽ giúp bản thân biết tôn trọng ý kiến của người khác, chấp nhận là người khác có ý kiến khác biệt với mình. Nhận thức như vậy sẽ góp phần điều chỉnh hành vi của chúng ta với những người khác, góp phần củng cố mối quan hệ của bản thân với những người khác .

Kĩ năng này nhằm giúp:

– Rõ giá trị là niềm tin, chính kiến, thái độ định hướng cho hoạt động và hành vi của mỗi người.

– Thấy rõ được giá trị, niềm tin và định hướng cho hoạt động và hành vi của mỗi người

– Ý nghĩa của việc hình thành kĩ năng này cho bản thân là biết tôn trọng người khác

– Biết phân tích lợi, hại, được mất của một hành vi cá nhân muốn thực hiện

3. Kĩ năng ra quyết định

Trong cuộc sống mỗi ngày một người có thể phải ra nhiều quyết định.

Tùy theo tình huống xảy ra, người ta phải lựa chọn để ra một quyết định nhưng đồng thời cũng phải ý thức được các tình huống có thể xảy ra do sự lựa chọn của mình. Do đó cần phải cân nhắc thận trọng trước khi quyết định, lường trước được những hậu quả của nó.

Kĩ năng này nhằm giúp:

– Luyện kĩ năng suy nghĩ có phê phán, tư duy sáng tạo, kĩ năng giải quyết vấn đề một cách có cân nhắc cái hại, cái lợi của từng giải pháp để cuối cùng có được quyết định đúng đắn.

– Nắm được các bước ra quyết định

– Thực hành được kĩ năng ra quyết định

Kĩ năng ra quyết định bao gồm:

– Tư duy phê phán: Thanh thiếu niên lớn lên trong thế giới hôm nay phải đương đầu với nhiều vấn đề, nhiều tình huống trong cuộc sống đòi hỏi thường xuyên phải ra những quyết định phù hợp, nếu không sẽ phải trả giá cho những quyết định sai lầm, vì vậy phải có khả năng phân tích một cách có phê phán môi trường sống của và những thông tin đa dạng, phức tạp tác động đến một cách dồn dập.

-Tư duy sáng tạo: Cuộc sống của con người luôn tiếp cận với các sự việc mới, đó chính là tư duy sáng tạo. Điều đó rất quan trọng trong kĩ năng sống bởi vì con người thường xuyên bị đặt vào những hoàn cảnh bất ngờ và không bình thường, trong hoàn cảnh đó đòi hỏi phải có tư duy sáng tạo để có thể đáp ứng lại một cách phù hợp

– Giải quyết vấn đề: Chỉ có thể thông qua việc thực hành ra quyết định và giải quyết vấn đề thì thanh thiếu niên mới có thể xây dựng được những kĩ năng cần thiết có những lựa chọn tốt trong bất kì hoàn cảnh nào mà họ phải đối mặt.

4. Kĩ năng kiên định.

Là kĩ năng thực hiện được những gì mình muốn hoặc từ chối bằng được những gì mình không muốn với sự tôn trọng có xem xét tới quyền và nhu cầu của người khác. Đó là tính kiên định theo chiều hướng tích cực.

VD: Một bạn gái lớp 9 quyết tâm từ chối sự tán tỉnh của bạn trai cùng lớp hoặc một em bé thuyết phục mẹ để được đi học. Kiên định là sự cân bằng giữa hiếu thắng, vị kỷ và phục tùng, phụ thuộc.

Kĩ năng kiên định nhằm giúp:

– Phân biệt tính kiên định với tính phục tùng, hiếu thắng.

– So sánh với quyền và nhu cầu của bản thân cũng như biết tôn trọng quyền và nhu cầu của người khác để lựa chọn thái độ và hành vi phù hợp.

Các yếu tố chính của kiên định.

– Biết rõ bạn muốn gì và cần gì

– Có thể nói lên điều mình muốn và cần

– Tin rằng mình có giá trị

– Cố gắng và có quyết tâm để lo cho nhu cầu và sự an toàn của mình

Lưu ý:

– Kĩ năng kiên định là có thể rèn luyện được

– Kĩ năng kiên định làm tăng thêm sự tự tin

– Kiên định giúp bạn cảm thấy sự thoải mái ứng phó với các tình huống

– Quyền được thể hiện thái độ kiên định: Quyền được bảo vệ nhân cách và lòng tự trọng của mình mà không vi phạm vị quyền của người khác

Tính kiên định:

– Cởi mở và thành thật với bản thân và người khác

– Lắng nghe ý kiến của người khác

– Bày tỏ sự thông cảm đối với hoàn cảnh của người khác

– Tự trọng và tôn trọng người khác

– Xử lý cảm xúc của chính mình

– Thể hiện rõ ý kiến và mong muốn của mình

– Nói không và giải thích lý do

– Thực hiện theo ý muốn của mình mà không tổn hại đến quyền của người khác.

* Thái độ hung hăng

– Thực hiện bằng được điều mình muốn bất kể điều gì, thậm chí làm phương hại đến quyền lợi người khác .

– Buộc người khác làm điều họ không muốn.

– Nói lớn tiếng và thô lỗ.

– Ngắt lời người khác.

– Luôn đặt nhu cầu và quyền lợi của mình lên trên.

* Thái độ phục tùng

– Yên lặng vì sợ người khác giận

– Tránh xung đột

– Đồng ý trong khi lòng không muốn

– Luôn đặt nhu cầu người khác lân trên

– Chiều theo những việc mình không muốn

– Trong lòng giận dữ, khó chịu nhưng không nói ra

– Mơ hồ về ý nghĩa và điều mình muốn

– Biện minh hành động của mình là vì người khác

– Không có thái độ kiên quyết.

5. Kĩ năng ứng phó với tình huống căng thẳng

Cảm xúc là một phần hiển nhiên của cuộc sống. Khi một cá nhân có khả năng đương đầu với sự căng thẳng thì căng thẳng lại là một nhân tố tích cực bởi vì chính những sức ép đó buộc cá nhân đó phải tập trung vào công việc của mình và ứng phó một cách thích hợp. Tuy nhiên sự căng thẳng có có sức mạnh hủy diệt cuộc sống cá nhân nếu nó quá lớn và không giải tỏa nổi nếu thiếu kĩ năng ứng phó.

Do đó, thanh thiếu niên cần phải có khả năng nhận biết sự căng thẳng, nguyên nhân và hậu quả, cũng như biết cách ứng phó với nó.

Kĩ năng này nhằm giúp:

– Biết được một số tình huống dễ gây căng thẳng trong cuộc sống, cảm xúc thường có khi căng thẳng.

– Biết cách ứng phó tích cực khi ở trong tình huống căng thẳng

* Biểu hiện của sự căng thẳng

– Yếu tố cơ thể: Mệt mỏi, đổ mồ hôi, chóng mặt, đau cơ bắp, tim đập nhanh, đau đầu…

– Yếu tố tình cảm: Có nhiều cảm xúc lẫn lộn, thay đổi nhanh; cảm thấy bồi hồi, lo lắng, sợ hãi; có mặc cảm tội lỗi; hân hoan cao độ; nổi giận, buồn, cảm thấy vô vọng; cảm thấy bị dồn nén; cảm thấy xa lạ; mất phương hướng; dễ nổi nóng, nổi cáu; tự đổ lỗi cho bản thân; cảm thấy dễ bị tổn thương…

– Yếu tố tư duy, suy nghĩ: khó tập trung; không mốn suy nghĩ gì nữa; ý nghĩ quanh quẩn; suy nghĩ chậm, không nghĩ ra được; suy nghĩ tiêu cực; không biết quyết định khi nào; cảm thấy mất lòng tin; hồi tưởng lại những sự buồn phiền gần đây nhất…

– Yếu tố hành vi: Khó ngủ, ăn không ngon miệng; nói năng không rõ ràng, khó hiểu; nói năng liên tục về một sự việc; hay tranh luận; không muốn tiếp xúc với người khác…

6. Kĩ năng đặt mục tiêu

Mục tiêu là điều chúng ta muốn thực hiện, muốn đạt tới. Mục tiêu có thể là sự mong muốn hiểu biết, một sự thay đổi về thái độ hay thay đổi một hành vi. Muốn thực hiện được mục tiêu phải có quyết tâm.

Những yêu cầu khi đặt mục tiêu:

– Mục tiêu được đặt ra cần phải được thể hện bằng những ngôn từ cụ thể, rõ ràng, khi viết các mục tiêu cần tránh dùng các từ chung chung sẽ khó cho việc đánh giá kết quả thực hiện, tốt nhất là các từ cụ thể, có thể lược hóa được.

– Mục tiêu phải có tính khả thi (thực tế)

– Trong thời gian bao lâu có thể hoàn thành?

– Ngày hoàn thành

– Biểu diễn từng mốc thời gian thực hiện

– Thuận lợi, khó khăn.

– Khẳng định, quyết tâm

– So sánh với kết quả cuối cùng.

Kĩ năng này giúp:

– Xác định được những yêu cầu có khi đặt mục tiêu nào đó.

– Thực hành lập kế hoạch để thực hiện mục tiêu.

– Để tạo hiệu quả cao trong giáo dục sức khỏe cho học sinh ở tuổi vị thành niên phải tùy theo từng nội dung, từng tình huống cụ thể, công việc cụ thể mà vận dụng phối hợp các kĩ năng sống một cách linh hoạt, sáng tạo.

Để được tư vấn rõ hơn phụ huynh liên hệ:

TRUNG TÂM GIA SƯ THANH HÓA

Địa chỉ: 08, Bắc Sơn, An Hoạch, TP Thanh Hóa.

Số điện thoại: 0814.369.567 (tìm gia sư) hoặc 0968.678.234 (đăng kí làm gia sư)

Website: giasuhongduc.net hoặc giasubactrungnam.com

Chủ nhiệm trung tâm: thầy giáo Nguyễn Văn Thành (sinh năm 1981)